Tolerancje grubości blach według EN 10029: klasy A–D i płaskość

Norma i jej zakres

EN 10029 obejmuje tolerancje grubości i płaskości blach stalowych walcowanych na gorąco o grubości od 3 mm do 250 mm. Jeśli zamówienie nie mówi nic o tolerancjach, domyślnie obowiązują klasa A grubości i klasa N płaskości — fakt stojący za wieloma sporami.

Cztery klasy grubości

Klasy różnią się jedynie sposobem rozłożenia dopuszczalnej odchyłki wokół grubości nominalnej:

Klasa	Strona ujemna (minus)	Charakter
A	Zależy od grubości nominalnej (wartość tabelaryczna)	Domyślna; strona dodatnia jest kilkakrotnie większa od strony ujemnej
B	Stałe −0.3 mm niezależnie od grubości	Strona dodatnia jak w klasie A
C	0.0 mm — blacha nigdy nie może być cieńsza od nominalnej	Strona dodatnia jak w klasie A
D	Połowa pasma klasy A, stosowana symetrycznie ±	Najbliższa nominalnej po obu stronach

Walcownie walcują blachy z celem powyżej wartości nominalnej, więc pasmo klasy A jest silnie asymetryczne: blacha zamówiona w średniej grubości może zgodnie z przepisami mierzyć o parę milimetrów powyżej wartości nominalnej, a tylko o ułamek milimetra poniżej niej. W klasie C ta sama blacha nadal może być gruba — wyeliminowana jest tylko strona cienka.

Dlaczego ma to znaczenie handlowe

• Masa: blacha jest zwykle sprzedawana według masy teoretycznej obliczonej z wymiarów nominalnych — ale jeśli projektujesz według grubości minimalnej, blacha klasy A na dole swojego pasma może być cieńsza, niż zakładały obliczenia.
• Projektowanie ciśnieniowe i konstrukcyjne: przepisy projektowe posługują się gwarantowaną grubością minimalną. Określenie klasy B lub C daje pewność, że wartość nominalna rzeczywiście jest minimum.
• Obróbka skrawaniem: elementy obrabiane z blachy potrzebują naddatku na oczyszczenie na obu powierzchniach; klasa D utrzymuje grubość wyjściową w przewidywalnych granicach.

Płaskość: klasy N i S

Grubość to nie wszystko. EN 10029 określa również tolerancje płaskości w klasie N (normalna) i klasie S (specjalna, zawężona), mierzone jako szczelina pod liniału na długości 1 m oraz na całej długości blachy. Dopuszczalne odchyłki rosną wraz z szerokością blachy i maleją wraz z grubością, zazwyczaj rzędu kilku milimetrów na metr dla blach średnich w klasie N — zauważalnie węższe w klasie S. Klasę S należy określać dla blach przeznaczonych do konstrukcji spawanych, stołów do cięcia laserowego/plazmowego lub konstrukcji obrabianych, gdzie poprawki na falistej blasze kosztują więcej niż dopłata za tolerancję.

Wskazówki dotyczące specyfikacji

• Klasę należy wpisać do zamówienia: „EN 10029 klasa B” (lub C/D) oraz „klasa płaskości S”, jeśli jest potrzebna — żadna z nich nie wynika z gatunku stali.
• Należy pamiętać, że EN 10029 dotyczy wyłącznie blach walcowanych na gorąco; blachy walcowane na zimno i blachy quarto według innych specyfikacji podlegają innym normom.
• Dostarczoną blachę należy sprawdzać w kilku punktach: tolerancja dotyczy pomiarów wykonywanych z dala od krawędzi, zgodnie z zasadami pomiaru określonymi w normie.