Cztery systemy nazewnictwa stali, cztery filozofie: EN, ASTM, JIS i GB

Dwie podstawowe filozofie

Każdy system oznaczeń odpowiada na jedno z dwóch pytań. Systemy oparte na składzie chemicznym opisują, z czego stal jest wykonana: zawartość węgla i pierwiastki stopowe. Systemy oparte na właściwościach opisują, co stal gwarantuje: zazwyczaj minimalną granicę plastyczności lub wytrzymałość na rozciąganie. Większość rzeczywistych systemów łączy te dwa podejścia, ale każdy skłania się w jedną stronę — i to nachylenie wyjaśnia większość nieporozumień między normami.

EN (Europa): właściwości dla stali konstrukcyjnych, skład chemiczny dla stali stopowych

Stale konstrukcyjne EN są oparte na właściwościach: S355 to stal konstrukcyjna (S) o minimalnej granicy plastyczności 355 MPa. W nazwie w ogóle nie widać składu chemicznego. Stale stopowe i specjalne EN przechodzą na logikę składu chemicznego: 42CrMo4 oznacza mniej więcej 0.42% węgla z chromem i molibdenem, a gatunki nierdzewne również noszą nazwy opisowe (X5CrNi18-10 ≈ 0.05% C, 18% Cr, 10% Ni). Za obydwoma stoi liczbowy numer Werkstoff (1.0570, 1.4301), czysty kod rejestrowy, który nie koduje żadnego z nich.

AISI/SAE (USA): skład chemiczny w czterech cyfrach

Amerykański system dla stali węglowych i stopowych opiera się na składzie chemicznym: w 4140, 41 identyfikuje rodzinę chromowo-molibdenową, a 40 nominalną zawartość węgla (0.40%). Stal nierdzewna używa równoległego kodu trzycyfrowego (304, 316, 430), w którym pierwsza cyfra oznacza rodzinę, a nie pierwiastek. Obok niego oznaczenia ASTM, takie jak A36 lub A516 Grade 70, są numerami specyfikacji: identyfikują normę wyrobu wraz z gatunkiem wytrzymałościowym i nie mówią bezpośrednio nic o składzie chemicznym.

JIS (Japonia): litery oznaczające rodzinę, liczby oznaczające recepturę

Nazwy JIS łączą prefiks rodziny z liczbą składu chemicznego lub wytrzymałości. Stale węglowe i stopowe są oparte na składzie chemicznym (S45C = stal o zawartości węgla 0.45%; SCM440 = stal chromowo-molibdenowa o zawartości węgla 0.40%), natomiast gatunki konstrukcyjne są oparte na właściwościach — i, klasyczna pułapka, liczba zazwyczaj oznacza wytrzymałość na rozciąganie, a nie granicę plastyczności: SS400 i SM490 są nazwane od minimalnej wytrzymałości na rozciąganie 400 i 490 MPa. Stal nierdzewna po prostu zapożycza numery AISI (SUS304).

GB (Chiny): systematyczna hybryda

Chińskie oznaczenia GB są najbardziej oparte na regułach spośród czterech. Stale konstrukcyjne są oparte na granicy plastyczności (Q355, gdzie Q pochodzi od chińskiego słowa oznaczającego granicę plastyczności). Stale węglowe i stopowe są oparte na składzie chemicznym, wypisując węgiel w setnych procenta oraz każdy pierwiastek stopowy wraz z jego przybliżoną zawartością procentową (42CrMo, GCr15). Stal nierdzewna używa wyraźnych danych pierwiastkowych (06Cr19Ni10). Jedna nazwa GB zazwyczaj pozwala odtworzyć nominalną recepturę bez tabeli.

Dlaczego to ma znaczenie

System	Gatunki konstrukcyjne nazwane według	Gatunki stopowe nazwane według
EN	Granica plastyczności	Skład chemiczny (plus numer rejestrowy)
AISI/SAE	— (ASTM używa numerów specyfikacji)	Skład chemiczny
JIS	Wytrzymałość na rozciąganie	Skład chemiczny
GB	Granica plastyczności	Skład chemiczny

Ponieważ filozofie się różnią, odpowiedniki znajduje się poprzez dopasowanie składu chemicznego i gwarantowanych właściwości — nigdy poprzez dopasowanie cyfr. "355" w Europie, "490" w Japonii i "Grade 70" w specyfikacji ASTM mierzą różne rzeczy, a nazwa, która wygląda znajomo, może po cichu należeć do drugiej filozofii.